Są to skały przeobrażone tworzące się w wyniku działania procesów ultrametamorfizmu. Oznacza to, że w trakcie przeobrażania skał dochodzi do częściowego stopienia i ponownej krystalizacji niektórych minerałów. W przypadku typowego metamorfizmu (przeobrażenia) skał nie ma miejsca topienie żadnych elementów skały; nie tworzy się więc też gorący stop skalny (magma). Z kolei całkowite przetopienie skały, a potem ponowna krystalizacja minerałów z magmy, prowadzi do powstania skał magmowych.
Migmatyty są bardzo niejednorodnymi skałami, zazwyczaj o budowie smugowej, z naprzemianległymi, często pofałdowanymi, jasnymi oraz ciemnymi wstęgami. Jasne partie nazywane są leukosomem. Są one zbudowane głównie z minerałów takich jak kwarc oraz skalenie. Ciemne wstęgi nazywamy melanosomem.
Migmatyt pochodzący z Indii, stosowany powszechnie w Polsce jako kamień dekoracyjny, zwłaszcza na elewacjach budynków.
W tradycyjnym ujęciu ciemne wstęgi stanowią tę część skały, która nie uległa przetopieniu. W związku z tym były one również określane mianem paleosomu. Z kolei części jasne, zbudowane z minerałów krystalizujących w niższych temperaturach, uznawane były za element który uległ przetopieniu, nazywany neosomem. Za taką interpretacją przemawiał również przebieg jasnych wstęg w skale, często układających się w liczne fałdy. Wiadomo jednak, że procesy prowadzące do tworzenia się migmatytów są bardziej skomplikowane i nie ograniczają się zawsze jedynie do przetapiania jasnych części skały.
Podział migmatytów
Na podstawie kształtu i przebiegu jasnych wstęg wyróżniano różne rodzaje migmatytów. Każdy typ nosił swoją nazwę, w tym migmatyt fałdowy, oczkowy, szlirowy, stromatytowy oraz inne. Najbardziej efektowny jest prawdopodobnie migmatyt ptygmatytowy, w którym jasne warstwy tworzą gęste, drobne fałdki o długości falowej zależnej od grubości jasnej wstęgi.
Różne rodzaje migmatytów wyróżnione w klasycznym podziale Mehnerta (1968). W górnym wierszu od lewej: agmatytowy, diktionitowy, raftowy; w drugim wierszu od lewej: flebitowy, stromatytowy, surreitowy; w trzecim wierszu: fałdowy, ptygmatytowy, oczkowy; u dołu: stiktolitowy, szlirowy, nebulitowy. Na podstawie pracy: Bowes, D.R. (1989). Migmatite . In: Petrology. Encyclopedia of Earth Science. Springer, Boston, MA.
Migmatyt ptygmatytowy z Cap de Creus w Hiszpanii. Choć odległe geograficznie, tamtejsze migmatyty tworzyły się w trakcie tych samych procesów, którym swój początek zawdzięczają migmatyty dolnośląskie. Procesami tymi były ruchy górotwórcze związane z przyłączaniem do Europy terenu Dolnego Śląska, środkowych Niemiec, Czech, Francji i Hiszpanii, zachodzące w trakcie powstawania kontynentu Pangea.
Drobne fałdki w innym migmatycie z Cap de Creus w Hiszpanii.
W Polsce migmatyty występują na Dolnym Śląsku, zwłaszcza w Masywie Śnieżnika, a także w Górach Sowich. Ulegały one przeobrażeniu w trakcie orogenezy waryscyjskiej, ponad 300 milionów lat temu, w czasach gdy dochodziło do wielkich kolizji kontynentalnych związanych z powstawaniem Pangei.
Obecnie coraz częściej sprowadza się również migmatyty pochodzące w południowo-wschodnich Indii. One również powstawały w trakcie silnych ruchów górotwórczych. Są jednak o wiele starsze od swoich polskich odpowiedników. Indyjskie migmatyty tworzyły się bowiem około 1,5 miliarda lat temu, a nawet wcześniej, podczas powstawania wielkiego kontynentu Nuna (inaczej nazywanego Kolumbią).
Migmatyt pochodzący z Indii.
Migmatyty indyjskie – zestawienie.
