Zaznacz stron臋

Skalenie

Grupa bardzo pospolitych minera艂贸w. Cho膰 ilo艣ciowo s膮 one na poz贸r rzadsze ni偶 kwarc (w ska艂ach osadowych nie ma ich z regu艂y prawie w og贸le), to jednak obj臋to艣ciowo buduj膮 ponad po艂ow臋 skorupy ziemskiej.

Skalenie s膮 mniej twarde ni偶 kwarc. Mo偶na je wi臋c zarysowa膰 kryszta艂em kwarcu. W odr贸偶nieniu od tego minera艂u wykazuj膮 te偶 doskona艂膮 艂upliwo艣膰. Dzi臋ki temu ich ziarna maj膮 przynajmniej jedn膮 g艂adk膮 powierzchni臋. W ska艂ach kryszta艂y skaleni granicz膮 z innymi minera艂ami wzd艂u偶 prostych kraw臋dzi. Pozwala to na jednoznaczne odr贸偶nienie ich od kwarcu.

Kryszta艂y skaleni tkwi膮ce w skale magmowej g艂臋binowej - granicie.

Kryszta艂y skaleni tkwi膮ce w skale magmowej g艂臋binowej – granicie.

Barwy skaleni s膮 zr贸偶nicowane. Ich kryszta艂y bywaj膮 bia艂e, r贸偶owe i czerwonawe. Skalenie zielone i niebieskie r贸wnie偶 nie nale偶膮 do rzadko艣ci. W polskich ska艂ach okazy o takich kolorach znajdziemy jednak rzadko. Barwa ma zwi膮zek ze sk艂adem chemicznym i jest wykorzystywana przez geolog贸w do dzielenia skaleni na podgrupy.

Poprawne rozpoznanie sk艂adu chemicznego bywa niezb臋dne do w艂a艣ciwego okre艣lenia nazwy ska艂y. Geolodzy wyr贸偶niaj膮 dwie g艂贸wne grupy skaleni:

  • skalenie alkaliczne 鈥 w ska艂ach bogatych w te skalenie ich kryszta艂y maj膮 cz臋sto barw臋 r贸偶ow膮 lub lekko czerwon膮
  • plagioklazy 鈥 w ska艂ach, w kt贸rych dominuj膮 plagioklazy, kryszta艂y skalenia cz臋sto bywaj膮 bia艂e.

Okre艣lanie sk艂adu chemicznego na podstawie barwy jest oczywi艣cie ryzykowne, dlatego trzeba zdawa膰 sobie spraw臋, 偶e nie zawsze uda nam si臋 w ten spos贸b poprawnie rozpozna膰 rodzaj skalenia.

Kryszta艂y skaleni znajduj膮ce si臋 w skale magmowej wylewnej - porfirze.

Kryszta艂y skaleni znajduj膮ce si臋 w skale magmowej wylewnej – porfirze.

Skalenie krystalizuj膮 w g艂臋bi Ziemi z gor膮cego stopu skalnego, nazywanego magm膮. Wyst臋puj膮 wi臋c one pospolicie w ska艂ach magmowych. S膮 te偶 cz臋ste w ska艂ach metamorficznych, czyli powstaj膮cych w wyniku dzia艂ania wysokich temperatur lub ci艣nie艅, zazwyczaj g艂臋boko pod powierzchni膮 Ziemi. Skalenie ulegaj膮 jednak 艂atwo niszczeniu, st膮d te偶 w ska艂ach tworz膮cych si臋 na l膮dach i w morzach (ska艂y osadowe) stanowi膮 one rzadko艣膰.

Skalenie 鈥 jak rozpozna膰?

Twardo艣膰 wysoka (6), ale mo偶liwe do zarysowania kryszta艂em kwarcu; doskona艂a 艂upliwo艣膰, dzi臋ki kt贸rej widoczne s膮 b艂yszcz膮ce, p艂askie powierzchnie kryszta艂贸w; pokr贸j s艂upkowy lub tabliczkowy.