Zajęcia dla szkół/przedszkoli

Żywa Planeta na Facebooku

Koszyk

Skały. Rodzaje i podział

Wszystkie skały zbudowane są z minerałów. Skała to zatem suma ziaren tworzących ją minerałów.

Niekiedy skałę budują w całości kryształy tego samego minerału. Jest to wówczas tak zwana skała monomineralna. Wiele rodzajów skał – zwłaszcza magmowych i przeobrażonych – składa się jednak z kryształów co najmniej dwóch różnych minerałów.

Ponieważ każda skała zbudowana jest z minerałów, więc naukę rozpoznawania skał trzeba zacząć od oswojenia się z kilkoma najczęściej spotykanymi minerałami. Po oznaczeniu kryształów minerałów tkwiących w skale z reguły będziemy w stanie nadać skale przynajmniej uogólnioną nazwę.

Podział skał

Minerały są grupowane i nazywane na podstawie ich składu chemicznego. Z kolei podział skał opiera się na ich genezie – sposobie, w jaki powstały. Poznanie trzech najważniejszych grup skał jest niezbędne, by je poprawnie rozpoznać.

Zobacz najważniejsze typy i rodzaje skał

Geolodzy dzielą skały na trzy główne typy:

  • skały magmowe – powstałe w wyniku zastygnięcia stopu skalnego w głębi Ziemi (wówczas stop ten nosi nazwę magmy) lub na jej powierzchni (mówimy wówczas o lawie wulkanicznej)
  • skały osadowe – tworzące się w wyniku nagromadzenia na powierzchni Ziemi (na lądzie lub pod wodą) produktów niszczenia innych skał, na skutek wytrącania się minerałów z roztworów, a także w wyniku działalności organizmów żywych
  • skały przeobrażone (metamorficzne) – są efektem przeobrażenia starszych skał na skutek działania temperatury i/lub ciśnienia.

W obrębie każdego typu znajdują się liczne rodzaje skał, wydzielane pod względem genezy, składu mineralnego lub cech ich struktury.

Halityt, czyli sól kamienna - przykład skały monomineralnej.

Skała monomineralna, czyli zbudowana z kryształów tego samego minerału. W tym przypadku minerałem jest halit, a skała widoczną na zdjęciu — halityt (potocznie określany mianem soli kamiennej). Fot. Anna Sedneva (Fotolia.com).

Granit strzegomski z karbonu.

I przykład skały polimineralnej, czyli zbudowanej z kilku rodzajów minerałów. Każdy z nich tworzy kryształy o innej barwie (tutaj biała, szara i czarna) oraz kształcie (czyli tak zwanym pokroju). Na zdjęciu granit – jedna ze skał magmowych.

Skały magmowe i przeobrażone łączone są niekiedy w jedną grupę, określaną mianem skał krystalicznych. Jest to nieco mylące, ponieważ kryształy mogą występować także w skałach osadowych. Z kolei w wielu skałach magmowych kryształy nie są dostrzegalne gołym okiem.

Pojęcie skały krystalicznej może się jednak przydać, gdy nie będziemy pewni, czy oglądany okaz powinien być zaliczony do skał magmowych, czy do przeobrażonych. Niektóre znaleziska są trudne do jednoznacznego sklasyfikowania, zwłaszcza jeśli posiadamy jedynie niewielkie próbki.

Chcesz wiedzieć więcej?

Pobierz bezpłatny podręcznik Minerały i skały. Jak znaleźć i rozpoznać? Na blisko 80 stronach znajdziesz najważniejsze fakty dotyczące minerałów oraz skał, a także błyskawiczny kurs rozpoznawania głównych rodzajów skał!