Bazalty

Zobacz też inne skały magmowe:

Niemal czarne skały wulkaniczne, jaśniejące wskutek oddziaływania zmiennych warunków atmosferycznych. W bazaltach rzadko widoczne są jakiekolwiek kryształy, głównie ciemnych minerałów. W odróżnieniu od porfirów tło skalne stanowi niemal całą objętość skały.

W bazaltach można niekiedy zobaczyć owalne skupienia drobnych zielonkawych oliwinów. To minerały skałotwórcze, które łatwo ulegają procesom niszczenia.

Typowa skała bazaltowa. Liczące kilka centymetrów średnicy okazy bazaltu (tak zwany tłuczeń) można często zobaczyć na nasypach kolejowych, gdzie jest stosowany w celu odwodnienia i stabilizacji torowiska. Fot. Fotolia.com.

Podczas wydostawania się lawy na powierzchnię tworzą się w niej bąbelki gazów. Po zastygnięciu skały pozostają po nich pustki, które mogą zostać wypełnione później przez minerały. Jeżeli bazalt zawiera pozostałości takich pęcherzyków, a w nich kryształy lub ziarna minerałów, to nazywany jest on melafirem lub „migdałowcem”.

Permski melafir z Dolnego Śląska.

Skała bazaltowa z pęcherzykami po gazach wulkanicznych, które zostały później wypełnione kryształkami wielu minerałów. Takie skały nazywane są czasami melafirami lub „migdałowcami”.

Bazalty w Polsce

Bazalty można najłatwiej znaleźć na Dolnym Śląsku. Tworzą one izolowane wystąpienia wokół wzgórz, które są dawnymi wulkanami. Podczas wycieczki szlakiem Krainy Wygasłych Wulkanów można zgromadzić bogatą kolekcję tych skał (nie należy ich jednak zbierać na stanowiskach znajdujących się pod ochroną). Bazalty są pamiątką po licznych wulkanach, które działały na terenie południowo-zachodniej Polski, stosunkowo niedawno w geologicznej skali czasu. Inną pozostałością po tych czasach są izolowane wzgórza, które znaczą miejsca dawnych wulkanów.

Na terenie województwa dolnośląskiego można również zobaczyć bazalty o wiele starsze, liczące blisko pół miliarda lat. Jedno z najpiękniejszych stanowisk znajduje się pod zamkiem we Wleńskim Gródku na północ od Jeleniej Góry. Lawa wydostawała się tam na dnie morza, zastygając w postaci tak zwanej lawy poduszkowej. Te „poduszki” widoczne są do dzisiaj, choć upłynęło już pół miliarda lat! Na terenie dzisiejszych Sudetów znajdował się wówczas wielki ocean, który oddzielał północno-wschodnią Europę od kontynentów leżących dalej na południe. Obszar Karkonoszy, Czech i południowych Niemiec nie był jeszcze wówczas częścią naszego kontynentu.

Bazaltowe słupy Grobli Olbrzymów (Irlandia Północna).

Lawa bazaltowa zastygając tworzy niekiedy słupy takie jak widoczne na zdjęciu. Na fotografii znajdują się bazaltowe słupy Grobli Olbrzymów (Irlandia Północna). Źródło: Flickr.

Wilcza Góra.

I polskie bazalty z Dolnego Śląska (Wilcza Góra), z widocznym ciosem (czyli spękaniami) układającymi się w charakterystyczny, słupowy wzór (fot. Adam Majewski).

Bazalty można też z reguły znaleźć w miejscach, gdzie przebiegają (lub przebiegały dawniej) tory kolejowe. Są one bowiem stosowane na nasypach kolejowych w celu odwodnienia oraz utrzymania podkładów i torowiska w ustalonej pozycji.

Bazalt — jak rozpoznać?

Niemal czarny, ale na powierzchni może być szary lub z brunatnym nalotem; zazwyczaj brak jasnych kryształów; o wiele twardszy od skał osadowych zbudowanych z węglanu wapnia, które w rzadkich przypadkach (niektóre wapienie okolic Krakowa) również są niemal czarne.