Zaznacz stron臋

Zastoiska

To jest strona w katalogu form rze藕by terenu zwi膮zanych z dzia艂alno艣ci膮 lodowc贸w i l膮dolod贸w. Zastoiska to formy limnoglacjalne (o genezie zwi膮zanej z jeziorami zwi膮zanymi z lodowcami/l膮dolodami), akumulacyjne (czyli powstaj膮ce na skutek depozycji materia艂u), proglacjalne (czyli tworz膮ce si臋 przed czo艂em lodowca/l膮dolodu, w strefie przedlodowcowej).

Zazwyczaj niemal p艂askie lub faliste obszary przykryte osadami dawnych jezior powsta艂ych w zag艂臋bieniach mi臋dzy wzg贸rzami moren czo艂owych i/lub wysoczyzn polodowcowych, albo na przedpolu lodowca/l膮dolodu, u wylotu rynien podlodowcowych prowadz膮cych du偶e ilo艣ci wody, w wyniku zatamowania drogi ich odp艂ywu. Jeziora zastoiskowe powstawa艂y cz臋sto w czasie recesji l膮dolodu, gdy masy w贸d roztopowych nie znajdowa艂y odp艂ywu i zalewa艂y przed jego czo艂em rozleg艂e obszary. Je艣li teren opada艂 w stron臋 l膮dolodu, czo艂o spe艂nia艂o rol臋 zapory blokuj膮cej zastoisko. Je偶eli wody mog艂y by膰 swobodnie odprowadzane, to osadza艂y one na przedpolu materia艂 w postaci sto偶k贸w tworz膮cych obecnie sandry.

W pobli偶u kraw臋dzi zastoiska powstawa艂y osady gruboziarniste sto偶k贸w nap艂ywowych oraz delt. Dalej ku 艣rodkowi zbiornika osadza艂y si臋 coraz drobniejsze piaski, a w jego centrum 鈥 mu艂ki oraz i艂y. Z obszar贸w zastoisk znane s膮 tak zwane i艂y warwowe (wst臋gowe). S膮 to bardzo drobne osady (frakcja ilasta, a wi臋c ziarna o 艣rednicach poni偶ej 0,002 milimetra), dla kt贸rych charakterystyczne s膮 kilkucentymetrowej grubo艣ci warstwy na przemian ciemniejsze i ja艣niejsze. Warstwa ciemna (cie艅sza) osadzana by艂a w zimie, warstwa jasna 鈥 w lecie. Z biegiem czasu wody zastoisk wytwarza艂y sobie odp艂yw, a jeziora lodowe zanika艂y. Te obszary s膮 teraz p艂askie lub faliste, z zag艂臋bieniami bezodp艂ywowymi. Takie formy ukszta艂towania terenu nosz膮 nazw臋 r贸wnin akumulacji zastoiskowej (r贸wnin zastoiskowych).

R贸wnina akumulacji zastoiskowej przypomina swoim charakterem powierzchni臋 moreny dennej p艂askiej. Aby rozstrzygn膮膰, z kt贸r膮 z form mamy do czynienia, nale偶y zbada膰 tworz膮cy j膮 osad. Moren臋 denn膮 buduje g艂贸wnie glina morenowa, natomiast r贸wnin臋 zastoiskow膮 – przede wszystkim i艂y oraz mu艂ki.

 

Osady zastoisk na terenie Polski - mapa.

Osady wa偶niejszych zastoisk na terenie Polski – mapa.

Osady (i艂y wst臋gowe) jeziora zastoiskowego z czas贸w zlodowace艅 plejstoce艅skich. Rejon Sandend Bay w Szkocji.

Osady (i艂y wst臋gowe) jeziora zastoiskowego z czas贸w zlodowace艅 plejstoce艅skich. Rejon Sandend Bay w Szkocji. Fot. Anne Burgess, geograph.org.uk.