Zaznacz stron臋

Tlenki i wodorotlenki

Jest to jedna z gromad minera艂贸w. Wi臋cej informacji o klasyfikacji minera艂贸w mo偶na znale藕膰 na tej stronie.

Gromada minera艂贸w obejmuj膮ca tlenki i wodorotlenki, jednak z wy艂膮czeniem minera艂贸w zbudowanych z dwutlenku krzemu, kt贸re zazwyczaj zaliczane s膮 do osobnej grupy krzemian贸w. Jest to do艣膰 liczna gromada, co wi膮偶e si臋 z du偶ym rozpowszechnieniem tlenu (to pierwiastek tworz膮cy niemal po艂ow臋 masy skorupy ziemskiej). Wchodzi on tak偶e w sk艂ad krzemian贸w i glinokrzemian贸w. Mimo to minera艂y nale偶膮ce do gromady tlenk贸w i wodorotlenk贸w w sumie buduj膮 nieco ponad 4 procent masy ca艂ej skorupy ziemskiej – wi膮偶e si臋 to z wydzieleniem niekt贸rych z nich do grupy krzemian贸w.

W gromadzie tlenk贸w i wodorotlenk贸w znajduj膮 si臋 zar贸wno tlenki proste (w sk艂ad kt贸rych wchodzi tlen oraz jeszcze jeden pierwiastek), a tak偶e z艂o偶one, o bardziej skomplikowanym sk艂adzie oraz budowie. Rodzaj wi膮za艅 chemicznych ma wp艂yw na cechy poszczeg贸lnych minera艂贸w.

Tlenki

W艣r贸d tlenk贸w najbardziej znane minera艂y to:

  • cynkit (tlenek cynku),
  • grupa spineli, a w niej mi臋dzy innymi chromit (tlenek chromu), magnetyt (tlenek 偶elaza) oraz spinel (tlenek glinu i magnezu),
  • hematyt (tlenek 偶elaza),
  • kasyteryt (tlenek cyny),
  • korund (tlenek glinu),
  • kupryt (tlenek miedzi),
  • peryklaz (tlenek magnezu),
  • rutyl (tlenek tytanu),
  • uraninit (tlenek uranu).

Minera艂y te maj膮 ogromne znaczenie gospodarcze, b臋d膮c rudami metali. Wiele z tlenk贸w (niewymienionych powy偶ej) zawiera tak偶e poszukiwane obecnie intensywnie niob, tantal i pierwiastki ziem rzadkich.

W Polsce znane s膮 mi臋dzy innymi nast臋puj膮ce tlenki:

  • chromit (w T膮pad艂ach w Masywie 艢l臋偶y),
  • hematyt (na Dolnym 艢l膮sku, w G贸rach 艢wi臋tokrzyskich, Tatrach),
  • kasyteryt (Gierczyn i Krobica na Pog贸rzu Izerskim),
  • korund (w piaskach z艂otono艣nych Dolnego 艢l膮ska; rzadko spotykane s膮 szlachetne odmiany korundu, w tym szafir),
  • kupryt (na Dolnym 艢l膮sku i w mniejszym stopniu na terenie G贸r 艢wi臋tokrzyskich, razem z miedzi膮 rodzim膮),
  • magnetyt (z艂o偶a w Kowarach, w Kletnie ko艂o Stronia 艢l膮skiego, a tak偶e w wielu innych miejscowo艣ciach Dolnego 艢l膮ska; w okolicach Suwa艂k na du偶ych g艂臋boko艣ciach znajduj膮 si臋 znaczne z艂o偶a tytanomagnetytu),
  • spinel (w piaskach z艂otono艣nych Dolnego 艢l膮ska),
  • uraninit (niewielkie wyst膮pienia na Dolnym 艢l膮sku, zw艂aszcza w Kowarach).
Minera艂 magnetyt - wa偶na ruda 偶elaza.

Minera艂 magnetyt – wa偶na ruda 偶elaza.

Polerowany hematyt - kamie艅 ozdobny.

Polerowany hematyt – kamie艅 ozdobny.

Hematyt - szklana g艂owa.

Groniaste skupienia hematytu nosz膮 nazw臋 “szklanych g艂贸w”. Okaz ze zdj臋cia ma szeroko艣膰 nieca艂ych 4 cm.

Wodorotlenki

Powstaj膮 zw艂aszcza w ko艅cowych stadiach krystalizacji magmy, w wyniku tak zwanych proces贸w hydrotermalnych. Zazwyczaj tworz膮 skupienia i ziarna o bardzo ma艂ych rozmiarach. Dotyczy to zw艂aszcza wodorotlenk贸w 偶elaza, magnezu oraz manganu. Do grupy tej zaliczamy mi臋dzy innymi goethyt (wodorotlenek 偶elaza).

Nieco inaczej powstaj膮 wodorotlenki glinu. Pierwiastek ten, buduj膮cy a偶 8 procent wagowych skorupy ziemskiej, trafia do glinokrzemian贸w 鈥 minera艂贸w buduj膮cych ska艂y magmowe. W wyniku proces贸w wietrzenia chemicznego (rozk艂adu ska艂y) glin przechodzi do minera艂贸w ilastych oraz wodorotlenk贸w glinu. W ten spos贸b mog膮 powstawa膰 bardzo bogate z艂o偶a glinu (rudy aluminium) nazywane boksytami. Sk艂adaj膮 si臋 one zw艂aszcza z minera艂贸w takich jak boehmit, diaspor oraz gibbsyt. W Polsce s膮 one stosunkowo rzadkie, w wi臋kszych ilo艣ciach znane s膮 wy艂膮cznie z okolic Jordanowa na Dolnym 艢l膮sku.

Boksyty powstaj膮 przede wszystkim w wyniku wietrzenia chemicznego w klimacie tropikalnym, a tak偶e w strefach przybrze偶nych zbiornik贸w morskich oraz w pustkach po rozpuszczonych ska艂ach w臋glanowych (zjawisko powstawania tych pustek nosi nazw臋 krasowienia). Ze wzgl臋du na swoj膮 genez臋 z艂o偶a rud aluminium w postaci boksyt贸w znane s膮 g艂贸wnie z okolic r贸wnika.