Zaznacz stron臋

Halogenki

Jest to jedna z gromad minera艂贸w. Wi臋cej informacji o klasyfikacji minera艂贸w mo偶na znale藕膰 na tej stronie.

Gromada minera艂贸w b臋d膮cych solami kwasu solnego i fluorowodorowego, a tak偶e Hbr oraz HI. W tej samej grupie znajduj膮 si臋 tak偶e bardziej z艂o偶one zwi膮zki, w tym fluorokrzemiany i fluoroborany.

Halogenki dzielone s膮 na cztery g艂贸wne grupy:

  • bromki,
  • chlorki,
  • fluorki,
  • jodki.

Spo艣r贸d nich najmniej rozpowszechnione s膮 bromki i jodki. Brom pojawia si臋 sporadycznie i jest bardzo rozproszony w skorupie ziemskiej, aczkolwiek ma znaczenie gospodarcze 鈥 jest stosowany do produkcji sorbent贸w i pestycyd贸w.

Jod r贸wnie偶 pojawia si臋 w przyrodzie w niewielkich ilo艣ciach, jednak w odr贸偶nieniu od bromu cz臋艣ciej tworzy koncentracje, zw艂aszcza zwi膮zane z nagromadzeniami azotan贸w sodu i potasu. Znajduj膮 si臋 one mi臋dzy innymi na pustyni Atacama (Chile), w tak zwanej saletrze chilijskiej (azotan sodu).

Chlorki

Chlor rzadko pojawia si臋 w ska艂ach magmowych, cho膰 stanowi wa偶ny produkt ekshalacji wulkanicznych (w postaci chlorowodoru). 艁atwo jest wyp艂ukiwany jednak do wody, co prowadzi do powstawania chlork贸w i tlenochlork贸w w strefie wietrzenia (niszczenia ska艂) oraz w wodzie morskiej. Wskutek parowania (ewaporacji) dochodzi do tworzenia si臋 koncentracji chlork贸w. Zjawisko to ma miejsce zw艂aszcza w strefie klimatu zwrotnikowego suchego.

Najwa偶niejsze minera艂y nale偶膮ce do chlork贸w to:

  • halit (s贸l kuchenna, chlorek sodu),
  • karnalit (uwodniony chlorek potasu i magnezu),
  • sylwin (chlorek potasu).

Wyst臋puj膮 one powszechnie r贸wnie偶 na terenie Polski, jednak nie na powierzchni 鈥 woda powoduje ich odprowadzenie do roztworu.

Halit, czyli s贸l kuchenna, tworzy kryszta艂y w kszta艂cie sze艣cian贸w. W Grocie Kryszta艂owej w kopalni Wieliczce widoczne s膮 kryszta艂y o d艂ugo艣ciach 艣cian si臋gaj膮cych 30 cm. Halit tworzy wielkie z艂o偶a ska艂y okre艣lanej mianem soli kamiennej. Powstaje w wyniku krystalizacji z wody morskiej oraz w s艂onych jeziorach. W Polsce wyst臋puje w:

  • zapadlisku przedkarpackim, w osadach morza mioce艅skiego (zw艂aszcza w Bochni i Wieliczce),
  • w osadach morza permskiego na Kujawach i w Wielkopolsce (Inowroc艂aw, K艂odawa),
  • a tak偶e w ska艂ach powsta艂ych w tym samym zbiorniku morskim i znajduj膮cych si臋 na Dolnym 艢l膮sku (kopalnie miedzi Legnicko-G艂ogowskiego Okr臋gu Miedziowego) oraz w okolicach Pucka nad Ba艂tykiem.

Karnalit tworzy kryszta艂y o pokroju s艂upowym. Tak jak halit mo偶e by膰 bezbarwny lub zabarwiony na r贸偶ne kolory. Krystalizuje z wody morskiej, ale pojawia si臋 r贸wnie偶 w okolicach ekshalacji wulkanicznych. Jest g艂贸wnym sk艂adnikiem z艂贸偶 soli potasowo-magnezowych. W Polsce pojawia si臋 w Inowroc艂awiu i K艂odawie.

Kryszta艂y sylwinu maj膮 pokr贸j sze艣cianu. Tak jak karnalit mo偶e on wytr膮ca膰 si臋 z w贸d morskich oraz w s艂onych jeziorach, a tak偶e powstawa膰 w zwi膮zku z ekshalacjami wulkanicznymi. To wa偶ne 藕r贸d艂o potasu. W Polsce pojawia si臋 w osadach permskiego morza, zw艂aszcza w Inowroc艂awiu oraz K艂odawie.

Kryszta艂y soli kamiennej - minera艂u halitu.

Te sze艣cienne kryszta艂y to s贸l kuchenna, czyli minera艂 halit, kt贸ra wytr膮ci艂a si臋 z cechszty艅skiego morza blisko 270 milion贸w lat temu. Z艂o偶a takiej soli s膮 eksploatowane mi臋dzy innymi w K艂odawie w 艣rodkowej Polsce.

Minera艂y Polski - halit.

Kryszta艂 minera艂u halitu, buduj膮cego s贸l kamienn膮. S贸l kuchenna to drobne ziarna tego w艂a艣nie minera艂u.

Fluorki

Minera艂y zaliczane do tej grupy powstaj膮 w ostatnich etapach krystalizacji magmy, czyli w wyniku dzia艂alno艣ci pneumatolitycznej oraz hydrotermalnej. Tworz膮 si臋 te偶 w wyniku ekshalacji wulkanicznych. Opr贸cz fluork贸w w grupie tej umieszcza si臋 r贸wnie偶 fluoroborany, fluorokrzemiany oraz fluorow臋glany.

Najbardziej znanym 鈥 i najszerzej rozpowszechnionym fluorkiem jest fluoryt. W Polsce pojawia si臋 on w bardzo wielu miejscach na Dolnym 艢l膮sku. W Kletnie ko艂o Stronia 艢l膮skiego by艂 on zreszt膮 przedmiotem eksploatacji w XIX i XX wieku. Fluoryt znany jest te偶 w du偶ych ilo艣ciach ze z艂贸偶 barytu (Stanis艂aw贸w ko艂o Jawora), cz臋sto znajdowany bywa te偶 w 偶y艂ach przecinaj膮cych granitoidy dolno艣l膮skie. Wi臋ksz膮 rzadko艣膰 stanowi膮 okazy pojawiaj膮ce si臋 na terenie Karpat fliszowych oraz w kopalniach soli na Kujawach.

Kryszta艂y minera艂u fluorytu.

Kryszta艂y zielonego fluorytu z Chin. Fot. 漏 jonnysek – Fotolia.com.

Minera艂y Polski - fluoryt.

呕y艂ki fluorytu (fioletowy) razem z mlecznym kwarcem (bia艂y). Kletno ko艂o Stronia 艢l膮skiego.