Zaznacz stron臋

Fosforany

Jest to jedna z gromad minera艂贸w. Wi臋cej informacji o klasyfikacji minera艂贸w mo偶na znale藕膰 na tej stronie.

Do tej gromady nale偶y stosunkowo du偶o minera艂贸w, jednak nie s膮 one szeroko rozpowszechnione ze wzgl臋du na niewielki udzia艂 fosforu w sk艂adzie skorupy ziemskiej. Tworz膮 si臋 one g艂贸wnie w wyniku proces贸w utleniania, rzadziej na skutek krystalizacji magmy, zw艂aszcza jej ostatnich etap贸w (pneumatolitycznego i hydrotermalnego).

Dzielone s膮 na nast臋puj膮ce klasy:

  • fosforany bezwodne, w tym tak偶e zawieraj膮ce drugi anion, inny ni偶 fosforanowy,
  • fosforany uwodnione, w tym tak偶e z innym anionem,
  • fosforany kwa艣ne.

Kwa艣ne fosforany tworz膮 guano, czyli naw贸z mineralny sk艂adaj膮cy si臋 z odchod贸w ptasich. Z kolei fosforany bezwodne powstaj膮 w p贸藕nych etapach krystalizacji magmy, wyst臋puj膮c w 偶y艂ach grubokrystalicznych ska艂 o sk艂adzie granitoid贸w, czyli w tak zwanych pegmatytach. Mniej rozpowszechnione s膮 fosforany uwodnione, spo艣r贸d kt贸rych najbardziej znany jest turkus, zaliczany do kamieni szlachetnych lub ozdobnych.

W艣r贸d fosforan贸w bezwodnych wyr贸偶nia si臋 grupa apatytu. Jest ona obecna w niewielkich ilo艣ciach w ska艂ach magmowych, ale niekiedy tworzy w nich du偶e nagromadzenia (na przyk艂ad na p贸艂wyspie Kola w Rosji). W wyniku dzia艂ania proces贸w wietrzenia chemicznego, prowadz膮cych do rozk艂adu ska艂y, fosfor trafia do ska艂 osadowych. Apatyty gromadz膮 si臋 tam w osadach z艂o偶onych z minera艂贸w ilastych, w bardzo drobnoziarnistych ska艂ach okruchowych, cz臋sto w zwi膮zku z dzia艂alno艣ci膮 organizm贸w 偶ywych. W ten spos贸b powstaj膮 ska艂y bogate w fosfor, nazywane fosforytami. Wyst臋puj膮 one mi臋dzy innymi w Algierii, Maroku, Rosji i USA. W Polsce apatyty pojawiaj膮 si臋 w pegmatytach dolno艣l膮skich (呕贸艂kiewka ko艂o Strzegomia), a tak偶e w ska艂ach przeobra偶onych (S艂awniowice ko艂o Nysy). Z kolei fosforyty znane s膮 z p贸艂nocno-wschodnich kra艅c贸w G贸r 艢wi臋tokrzyskich, gdzie pojawiaj膮 si臋 w ska艂ach pochodz膮cych z pogranicza kredy dolnej i g贸rnej. Tworz膮 tam one 10 z艂贸偶, w XX wieku eksploatowano je w Annopolu.

Minera艂 apatyt.

Minera艂 apatyt. 漏 James – Fotolia.com