Zaznacz stronę

Pradoliny

To jest strona w katalogu form rzeźby terenu związanych z działalnością lodowców i lądolodów. Pradoliny to formy przynajmniej częściowo fluwioglacjalne (o genezie związanej z wodami pochodzącymi z lodowców/lądolodów), erozyjne (czyli powstające na skutek niszczenia podłoża, zazwyczaj bez odkładania, czyli sedymentacji, materiału), proglacjalne (tworzące się przed czołem lodowca/lądolodu, w strefie przedlodowcowej).

Szerokie doliny, które podczas zlodowaceń odprowadzały duże ilości wód pochodzących z topnienia lodowców/lądolodu. Na obszarze Polski powstały one podczas zlodowaceń epoki plejstoceńskiej.

Polskie pradoliny mają zazwyczaj przebieg równoleżnikowy (ze wschodu na zachód). Tworzyły się one w pewnym oddaleniu od czoła lądolodu skandynawskiego. Podczas zlodowaceń południowo- i środkowopolskich wykorzystywane były pradoliny zlokalizowane w południowej części naszego kraju:

  • pradolina górnej Wisły,
  • wrocławsko-magdeburska,
  • głogowsko-barucka.

W trakcie ostatnich zlodowaceń ukształtowały się między innymi pradoliny:

  • warszawsko-berlińska,
  • toruńsko-eberswaldzka,
  • pomorska
  • oraz kaszubska.
Równinne dno pradoliny warszawsko-berlińskiej w rejonie Kościana (Wielkopolska).

Równinne dno pradoliny warszawsko-berlińskiej w rejonie Kościana (Wielkopolska).

Pradoliny mają zazwyczaj znaczną szerokość, od dwóch do kilkunastu kilometrów i długość liczoną w setkach kilometrów. W ich przebiegu wyraźnie widoczne są zwężenia oraz poszerzenia o charakterze kotlin. Dna są płaskie, a zbocza zazwyczaj strome.

Choć wielkie doliny o przebiegu równoleżnikowym są w Polsce tradycyjnie opisywane jako formy fluwioglacjalne (czyli o genezie związanej z działalnością wód wypływających z lądolodu), to jednak procesy prowadzące do ich powstania były bardziej skomplikowane. Pradoliny prowadziły nie tylko wody z topniejącego lądolodu, ale także z obszarów niezlodowaconych, położonych dalej na południe (tak zwane wody ekstraglacjalne). Ich duża szerokość nie wynika wyłącznie z objętości płynących nimi wód, ale również z procesów tak zwanej erozji termicznej, mającej związek z zimnym klimatem przedpola lądolodu.