Kalcyt i dolomit

Pod względem chemicznym są to węglany wapnia i magnezu. Tworzą się najczęściej poprzez wytrącanie z wody morskiej. Oznacza to, że są one typowym składnikiem wielu skał osadowych. Jeżeli zostaną one poddane działaniu wysokich temperatur i/lub ciśnień, to staną się skałami przeobrażonymi. Kalcyt potrafi przetrwać te procesy. Jest więc on również spotykany w skałach przeobrażonych.

Minerały te wykazują niską twardość. Kalcyt jest minerałem wzorcowym dla trzeciego stopnia w skali Mohsa. Dolomit może być nieco twardszy (3,5-4 w skali Mohsa). Cecha ta odróżnia kalcyt i dolomit od większości popularnych minerałów skał magmowych i przeobrażonych, z wyjątkiem miki. Pomyłka nie jest jednak możliwa, gdyż oba minerały wykazują pokrój słupkowy lub płytkowy. Miki tworzą drobne blaszki, a poza tym ich barwa (często czarna lub srebrzysta) jest zupełnie inna niż w przypadku kalcytu i dolomitu.

Ze względu na swoją odmienną genezę kalcyt i dolomit nie współwystępują z typowymi minerałami skał magmowych. Nie znajdziemy ich w skałach obfitych w amfibole, pirokseny, miki oraz skalenie. Kalcyt i dolomit tworzą zresztą najchętniej skały monomineralne, czyli takie, które zbudowane są tylko z nich. Kalcyt może wprawdzie wykształcać piękne kryształy w szczelinach innych skał, jednak niemal zawsze są to skały zbudowane z węglanu wapnia.

Charakterystyczne cechy oraz tendencja do tworzenia skał monomineralnych ułatwiają rozpoznanie kalcytu. Problem stanowi fakt, że kalcyt stosunkowo rzadko krystalizuje w postaci ładnych kryształów. Z wody morskiej wytrącają się z reguły mikroskopijne kryształki, widoczne pod mikroskopem, natomiast oglądana gołym okiem skała zbudowana z kalcytu ma strukturę ziarnistą. Po jej rozbiciu tu i ówdzie pojawiają się jednak drobne kryształy, a dodatkową wskazówkę może stanowić obecność skamieniałości. Są one obecne tylko w skałach osadowych, a te najczęściej zbudowane są z kwarcu lub kalcytu. Oba minerały można rozpoznać bardzo łatwo, gdyż zdecydowanie różnią się one twardością.

Kalcyt i dolomit mogą być przezroczyste, ale najczęściej wykazują barwę białą lub szarą. Kryształy kalcytu bywają różowe lub pomarańczowe. Upodabnia to oba minerały do skaleni i kwarcu, konieczne jest zatem sprawdzenie twardości.

Charakterystyczną cechą kalcytu jest jego silna reakcja z kwasem solnym, powodująca rozpuszczanie kryształów oraz skał zbudowanych z tego minerału. Można również przeprowadzić amatorski eksperyment polegający na rozpuszczaniu kalcytu w occie spożywczym. Reakcja ta zachodzi bardzo powoli, jednak z czasem pojawią się drobne bąbelki dwutlenku węgla, który powstaje w wyniku rozpadu węglanu wapnia, a po upływie kilku dni okaz zacznie się zmniejszać. Eksperyment warto wykonywać w pomieszczeniach gospodarczych lub poza domem (ale pod dachem), ze względu na nieprzyjemny zapach octu.

Kalcyt i dolomit – jak rozpoznać?

Niska twardość (3-4 w skali Mohsa) pozwala na odróżnienie od kwarcu i skaleni. Biała, szara lub różowa barwa jest wyraźnie inna niż w przypadku amfiboli, piroksenów, serpentynów i niektórych mik. Pokrój słupkowy lub płytkowy, inny niż mik. Problem stanowią drobnokrystaliczne skupienia kalcytu i dolomitu, tworzące skały osadowe – wapienie i dolomity.