Zaznacz stron臋

Marmury

Marmury s膮 ska艂ami przeobra偶onymi powstaj膮cymi ze ska艂 osadowych chemicznych 鈥 wapieni oraz dolomit贸w. Tworz膮 si臋 w zr贸偶nicowanym zakresie temperatur oraz ci艣nie艅, w warunkach metamorfizmu regionalnego, czyli procesu przeobra偶ania ska艂 zachodz膮cego w ca艂ych, rozleg艂ych kompleksach skalnych.

Podczas powstawania marmur贸w ziarna minera艂贸w kalcytu i dolomitu, zazwyczaj bardzo ma艂e, cz臋sto niedostrzegalne go艂ym okiem w wapieniu, ulegaj膮 rekrystalizacji, staj膮 si臋 wi臋ksze, dobrze widoczne, po艂yskuj膮ce na powierzchniach 艂upliwo艣ci. Proces ten nadaje charakterystyczny wygl膮d marmurom, kt贸re na nier贸wnej powierzchni s膮 wyra藕nie krystaliczne, przypominaj膮ce cukier (鈥瀋ukrowate鈥). Dzi臋ki temu mo偶na pr贸bowa膰 je odr贸偶ni膰 od wapieni i dolomit贸w, a wi臋c ska艂 osadowych. Proces przeobra偶enia prowadzi ponadto do zatarcia 艣lad贸w dawnego 偶ycia. W odr贸偶nieniu od wapieni marmury nie zawieraj膮 zatem 偶adnych wyra藕nych skamienia艂o艣ci, i jest to kolejna cecha pozwalaj膮ca na odr贸偶nienie marmur贸w od wapieni.

Marmury zbudowane wy艂膮cznie z czystego kalcytu lub dolomitu s膮 bia艂e, jednak domieszki najcz臋艣ciej zmieniaj膮 ich wygl膮d na bardziej atrakcyjny 鈥 kremowy i jasnoszary, r贸偶owy, ciemnoszary, zielonkawy. Ska艂a mo偶e mie膰 jednolit膮 barw臋 lub wykazywa膰 r贸偶nobarwne smugi, pasy i gniazda. Ich charakter i uk艂ad pozwala na odr贸偶nienie najbardziej charakterystycznych odmian marmur贸w i na wskazanie miejsc ich pochodzenia.

Posadzka z marmur贸w z Dolnego 艢l膮ska.

Posadzka z marmur贸w z Dolnego 艢l膮ska. Polskie marmury pochodz膮 ze Stronia 艢l膮skiego (tak zwana Bia艂a Marianna) oraz ze S艂awniowic ko艂o Nysy.

W Polsce marmury wyst臋puj膮 na Dolnym 艢l膮sku. O ich wygl膮dzie, pochodzeniu i historii mo偶na przeczyta膰 na tej stronie.

Nie wszystkie ska艂y okre艣lane potocznie mianem marmur贸w rzeczywi艣cie nimi s膮. Dekoracyjne odmiany wapieni z G贸r 艢wi臋tokrzyskich oraz okolic Krakowa popularnie nazywane s膮 marmurami, ale widoczne s膮 w nich liczne, dobrze zachowane skamienia艂o艣ci (to one zreszt膮 nadaj膮 tym ska艂om ich unikalny, dekoracyjny charakter). Oznacza to, 偶e wapienie te nie uleg艂y procesom przeobra偶enia, a zatem nie mog膮 by膰 zaliczone do grupy ska艂 metamorficznych 鈥 i w zwi膮zku z tym nie s膮 one te偶 marmurami. Tak jest w przypadku tak zwanych 鈥瀖armur贸w 艣wi臋tokrzyskich鈥 (jedn膮 z ich odmian s膮 wapienie z Bolechowic), a tak偶e 鈥瀋zarnych marmur贸w鈥 z D臋bnika ko艂o Krzeszowic, kt贸re znane s膮 te偶 pod poprawn膮 geologicznie nazw膮 wapieni d臋bnickich.

Wykorzystanie marmur贸w

Marmur jako kamie艅 dekoracyjny sta艂 si臋 s艂awny w staro偶ytnej Grecji. Terminem tym okre艣lano jednak nie tylko prawdziwe marmury (czyli ska艂y przeobra偶one), ale tak偶e szerokie spektrum wapieni i wapieni krystalicznych. W wielu z nich zachowa艂y si臋 skamienia艂o艣ci, nadaj膮ce zreszt膮 skale sporo dodatkowych walor贸w, jednoznacznie dowodz膮ce, 偶e 鈥瀖armury鈥 takie s膮 w rzeczywisto艣ci ska艂ami osadowymi zbudowanymi g艂贸wnie z kalcytu.

W艣r贸d greckich marmur贸w i wapieni krystalicznych ceniona by艂a zw艂aszcza odmiana Pentelikon, mlecznobia艂a, lekko prze艣wituj膮ca. Pochodzi ona ze wzg贸rza o tej samej nazwie w Atenach, wykorzystywana by艂a mi臋dzy innymi na Akropolu i Partenonie.

Z czasem centrum wydobycia przesun臋艂o si臋 na P贸艂wysep Apeni艅ski. Najbardziej znane sta艂y si臋 marmury z p贸艂nocnej Toskanii, z rejonu Carrary. Wci膮偶 czynnych jest tam kilkaset kamienio艂om贸w, a wydobycie przekracza milion ton rocznie.

Marmury karraryjskie s膮 w rzeczywisto艣ci wapieniami krystalicznymi. Wydzielono w艣r贸d nich kilkadziesi膮t odmian, w tym mi臋dzy innymi:

  • statuario 鈥 cenny, o barwie ko艣ci s艂oniowej, prze艣wiecaj膮cy; z niego korzysta艂 Micha艂 Anio艂,
  • bardiglio 鈥 szara odmiana wykorzystywana jako ok艂adziny, parapety, stopnice,
  • arabescatos 鈥 odmiana o barwie r贸偶owawej.

W przesz艂o艣ci marmury cenione by艂y tak偶e poza Europ膮. Wykonano z nich mi臋dzy innymi mauzoleum Tad偶 Mahal (Agra, Indie). O u偶yciu marmuru jako surowca budowlanego i materia艂u dekoracyjnego wspomina tak偶e Biblia 鈥 zosta艂 on wykorzystany w 艣wi膮tyni Salomona w Jerozolimie.

Historia wykorzystania marmuru opracowana na podstawie Sylwestrzak, H., Kachnic, J., 2010. Kamienne tworzywo sztuki. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Miko艂aja Kopernika, Toru艅, 271 str.