Paleocen

Rzesorek.

Paleocen to początek ekspansji ssaków, które zajęły miejsce po wymarłych w końcu kredy wielkich gadach. Na zdjęciu współczesny rzęsorek (fot. Markus Nolf).

Zobacz także Paleocen w Polsce

Umowna jednostka geologiczna dziejów Ziemi o randze epoki (zobacz Tabela stratygraficzna. Jest to pierwsza, najstarsza epoka paleogenu – i jednocześnie pierwsza epoka kenozoiku.

Początek paleocenu został wydatowany na około 65 mln lat temu. Paleocen następuje po okresie kredowym i wchodzi w skład ery kenozoicznej oraz okresu paleogeńskiego. Jego początek stanowi zatem wielkie wymieranie kredowe. Paleocen zakończył się około 56 mln lat temu. Kolejną epoką był eocen.

Świat w paleocenie.

Świat w paleocenie (60 mln lat temu). Na południe od Eurazji rozciągał się nieistniejący dziś ocean Tetyda. Północno-zachodni kraniec Europy znajdował się w bliskim sąsiedztwie Grenlandii. Uwaga – pasma górskie, wyżyny oraz niziny zaznaczone na mapie nie istniały w momencie, który prezentuje rekonstrukcja. Przeczytaj więcej o rekonstrukcji i zobacz źródła danych.

Paleocen został podzielony przez geologów na trzy wieki: dan (najstarszy), zeland i tanet.

Najważniejsze wydarzenia

  • ok. 56 mln lat temu miał miejsce epizod globalnego ocieplenia 23 st. C na biegunie północnym (tak zwane paleoceńsko-eoceńskie optimum klimatyczne),
  • trwała orogeneza alpejska; w najpóźniejszej kredzie sfałdowany został między innymi obszar leżącego w Polsce Pienińskiego Pasa Skałkowego – ruchy te zakończyły się z początkiem paleocenu; niepokój tektoniczny na południowym obrzeżeniu ówczesnej Eurazji, związany w orogenezą alpejską, trwał jednak nadal,
  • koniec powstawania trap dekańskich – olbrzymich pokryw lawowych tworzących się na przełomie mezozoiku i kenozoiku na obszarze dzisiejszego Półwyspu Indyjskiego, a wówczas samodzielnego kontynentu zmierzającego ku kolizji z Azją,
  • pasywne krawędzie kontynentów sąsiadujących z powstałym w mezozoiku Oceanem Atlantyckim zostały wydźwignięte; doprowadziło to między innymi do ustąpienia morza z rozległych obszarów Europy Środkowej i Zachodniej (tak zwana faza laramijska na przełomie późnej kredy oraz paleocenu).

Najważniejsze fakty związane z biosferą

  • szybka ewolucja otwornic planktonicznych, które bardzo poważnie odczuły wymieranie na granicy kredy i paleogenu; silną radiację przeżył również wapienny nanoplankton,
  • ograniczony rozwój raf koralowych,
  • rośliny kwiatowe były już powszechne,
  • ekspansja ssaków wywołana zwolnieniem nisz ekologicznych zajmowanych w mezozoiku przez wielkie gady; pojawienie się gryzoni.