Zaznacz stron臋

Oliwiny

Grupa minera艂贸wkrzemian贸w magnezu i 偶elaza. Tworz膮 one tak zwany szereg kryszta艂贸w mieszanych (inaczej szereg izomorficzny), zawieraj膮cy r贸偶ne ilo艣ci obu wymienionych pierwiastk贸w. Skrajne cz艂ony tego szeregu to fajalit (krzemian 偶elaza) oraz forsteryt (krzemian magnezu). Pomi臋dzy nimi znajduj膮 si臋 oliwiny w sk艂adzie kt贸rych znajduje si臋 zar贸wno 偶elazo, jak i magnez.

Powstawanie kryszta艂贸w mieszanych jest efektem podstawiania wybranych jon贸w (atom贸w) w sieci krystalicznej innymi jonami/atomami. W przypadku oliwin贸w dotyczy to magnezu i 偶elaza. Oliwiny tworz膮 ci膮g艂y szereg izomorficzny, a zatem ka偶dy kryszta艂 oliwinu mo偶e zawiera膰 dowolne proporcje obu podstawiaj膮cych si臋 pierwiastk贸w. Zjawisko zast臋powania podobnych jon贸w w sieci krystalicznej nazywane jest r贸wnie偶 diadochi膮.

Bazalt z Dolnego 艢l膮ska z oliwinami - bomba oliwinowa albo ksenolit.

Skupienie zielonkawych oliwin贸w w bazalcie. Skupienia takie okre艣lane s膮 mianem “bomb oliwinowych”, a tak偶e porwak贸w (ksenolit贸w). Na zdj臋ciu okaz z Dolnego 艢l膮ska.

Najliczniej wyst臋puj膮 oliwiny o wyra藕nej przewadze magnezu nad 偶elazem. Tego pierwszego pierwiastka jest oko艂o 85-90%. Takie oliwiny okre艣lane s膮 mianem chryzolitu. Jest to kamie艅 ozdobny.

Oliwiny s膮 minera艂ami podatnymi na wietrzenie oraz na przemiany zachodz膮ce pod wp艂ywem proces贸w dzia艂aj膮cych w ostatnich etapach krystalizacji magmy. Staj膮 si臋 one w贸wczas minera艂ami z grupy serpentyn贸w (jest to proces tak zwanej serpentynizacji), a niekiedy tak偶e piroksenami b膮d藕 amfibolami.

Minera艂y zaliczane do grupy oliwin贸w krystalizuj膮 w uk艂adzie rombowym. Wykazuj膮 niewyra藕n膮 艂upliwo艣膰 oraz stosunkowo du偶膮 twardo艣膰 (blisko 7 w skali Mohsa). Zabarwione s膮 najcz臋艣ciej na r贸偶ne odcienie zieleni; mog膮 by膰 te偶 czarne. Pod wp艂ywem wietrzenia zmieniaj膮 kolor na 偶贸艂ty lub czerwonobrunatny, co wi膮偶e si臋 z wydzielaniem 偶elaza.

Oliwiny pojawiaj膮 si臋 najcz臋艣ciej w ska艂ach magmowych ubogich w krzemionk臋. Ska艂y magmowe g艂臋binowe obfite w oliwiny to perydotyty (gdy oliwiny stanowi膮 w perydotycie ponad 90% obj臋to艣ci, to tak膮 ska艂臋 mo偶emy te偶 nazwa膰 dunitem). Z kolei w艣r贸d ska艂 wulkanicznych oliwiny pojawiaj膮 si臋 w bazaltach, cz臋sto tworz膮c w nich skupienia nazywane ksenolitami lub bombami oliwinowymi. Forsteryt spotykany jest r贸wnie偶 w ska艂ach przeobra偶onych, zw艂aszcza powstaj膮cych w wyniku przekrystalizowania wapieni oraz dolomit贸w (nale偶膮cych do ska艂 osadowych chemicznych). Natomiast fajalit znany jest z rud 偶elaza znajduj膮cych si臋 w ska艂ach przeobra偶onych. Niska odporno艣膰 na wietrzenia sprawia z kolei, 偶e oliwiny nie pojawiaj膮 si臋 w ska艂ach osadowych.

Kryszta艂y ozdobnych oliwin贸w, zw艂aszcza chryzolit贸w, znane s膮 z Australii, Brazylii, Niemiec, Norwegii, RPA, USA oraz W艂och. W Polsce chryzolit pojawia si臋 w Or艂owicach ko艂o L膮dka-Zdroju (skupienia zielonych kryszta艂贸w o wielko艣ciach poni偶ej milimetra), natomiast bomby oliwinowe 鈥 r贸wnie偶 na Dolnym 艢l膮sku, w bazaltach z okolic zapory w Pilchowicach, a tak偶e w s膮siedztwie Lubania i L膮dka-Zdroju.