Zaznacz stron臋

Serpentynity

Serpentynity s膮 ska艂ami przeobra偶onymi, powstaj膮cymi najcz臋艣ciej ze ska艂 magmowych pozbawionych krzemionki (czyli tak zwanych ska艂 zasadowych), w temperaturach rz臋du kilkuset stopni Celsjusza. Ska艂y zasadowe s膮 stosunkowo rzadko spotykane na kontynentach, gdy偶 powstaj膮 one na dnach ocean贸w, tworz膮c skorup臋 oceaniczn膮. Dlatego te偶 serpentynity spotykane dzisiaj na l膮dach s膮 cz臋sto pami膮tk膮 po dawnych oceanach rozcinaj膮cych przed milionami lat wsp贸艂czesne kontynenty.

G艂贸wne minera艂y buduj膮ce serpentynity nale偶膮 do grupy serpentyn贸w. Czasami spotykane s膮 w nich oliwiny, pirokseny, chromit, magnetyt, magnezyt. Minera艂y te s膮 zreszt膮 eksploatowane w rejonie masyw贸w serpentynitowych, na przyk艂ad chromity i magnezyty by艂y wydobywane w rejonie Masywu 艢l臋偶y na Dolnym 艢l膮sku, zbudowanego mi臋dzy innymi z serpentynit贸w. Minera艂y z grupy serpentynu (mi臋dzy innymi chryzotyl i antygoryt), stanowi膮ce g艂贸wny sk艂adnik serpentynit贸w, tworz膮 wielkie skupienia zbudowane z w艂贸knistych, rzadziej p艂ytkowych kryszta艂k贸w. Powstaj膮 one w wyniku przeobra偶enia minera艂贸w okre艣lanych zbiorcz膮 nazw膮 oliwin贸w.

Wa偶na uwaga: problem mo偶e stanowi膰 kwestia nazewnictwa 鈥 pojawiaj膮 si臋 tutaj dwa podobne poj臋cia: serpentyny i serpentynity. Serpentyny to minera艂y, a serpentynity to ska艂y. Serpentynity zbudowane s膮 g艂贸wnie z serpentyn贸w.
Serpentynit z Jordanowa 艢l膮skiego - ska艂a z minera艂贸w z grupy serpentyn贸w.

Serpentynit – ska艂a zbudowana z minera艂贸w z grupy serpentyn贸w – pochodz膮ca z Dolnego 艢l膮ska. Szeroko艣膰 okazu: 15 cm.

Serpentynity s膮 stosunkowo mi臋kkie (nie sprawdzaj膮 si臋 wi臋c jako p艂yty posadzkowe), w skali Mohsa wykazuj膮 twardo艣膰 3-4 stopnia. Sprawdzaj膮 si臋 natomiast jako polerowane wyk艂adziny do 艣cian, powszechnie stosowane s膮 r贸wnie偶 jako kamie艅 ogrodowy (w postaci du偶ych bry艂 o pi臋knym, zazwyczaj ciemnozielonym odcieniu i jedwabistym, woskowym lub t艂ustym po艂ysku, a tak偶e drobnego grysiku), stosowano je tak偶e jako t艂ucze艅 drogowy. By艂 r贸wnie偶 wykorzystywany do produkcji drobnych element贸w i przedmiot贸w ozdobnych.

Z serpentynit贸w dolno艣l膮skich na przestrzeni wielu lat wyrabiano p艂yty sto艂owe, kolumny, wazy, o艂tarze, lichtarze. Wiele element贸w serpentynitowych znalaz艂o si臋 we wroc艂awskich ko艣cio艂ach. W XVII wieku wyrabiano z tej ska艂y r贸wnie偶 puchary, poniewa偶 uwa偶ano, 偶e kamie艅 ten neutralizuje dzia艂anie trucizn.

Serpentynit z Dolnego 艢l膮ska - polski kamie艅 dekoracyjny.

Serpentynit z Dolnego 艢l膮ska – znany polski kamie艅 dekoracyjny, w ostatnich latach powszechnie stosowany w roli kamienia ogrodowego. Liczy on oko艂o 400 mln lat i jest pami膮tk膮 po Oceanie Rei, kt贸ry oddziela艂 wtedy Sudety od pozosta艂ej cz臋艣ci terytorium wsp贸艂czesnej Polski.

Niekt贸re odmiany serpentynitu nazywano dawniej 偶mijowcem. To zas艂uga plamistego rysunku widocznego na ich wypolerowanych powierzchniach, przypominaj膮cego sk贸r臋 偶mii.

Dolno艣l膮skie serpentynity

Polskie serpentynity wyst臋puj膮 tylko na Dolnym 艢l膮sku. Tworz膮 one kilka masyw贸w, z kt贸rych najwi臋kszy znajduje si臋 w rejonie 艢l臋偶y. Ich obecno艣膰 w tym miejscu jest dowodem na to, 偶e 艢l臋偶a nie jest sto偶kiem dawnego wulkanu, ale stanowi艂a niegdy艣 dno nieistniej膮cego ju偶 oceanu. Serpentynity buduj膮 zw艂aszcza pas wzg贸rz znajduj膮cych si臋 na po艂udnie od prze艂臋czy T膮pad艂a. Tworz膮 tam one pas d艂ugo艣ci oko艂o 20 kilometr贸w, ci膮gn膮cy si臋 od Gogo艂owa do Jordanowa.

Inny masyw serpentynitowy znajduje si臋 w rejonie Wzg贸rz Szklarskich na p贸艂noc od Z膮bkowic 艢l膮skich. Razem z serpentynitami wyst臋puj膮 tam rudy niklu oraz cenna odmiana minera艂u chalcedonu – chryzopraz. Serpentynity znane s膮 te偶 z rejonu Nowej Rudy oraz Masywu Grochowej oraz Braszowic. Spotykano jest te偶 w dawnej kopalni z艂ota oraz arsenu w Z艂otym Stoku.

Serpentynity s膮 pami膮tk膮 po Oceanie Rei, kt贸ry znajdowa艂 si臋 w miejscu Dolnego 艢l膮ska oko艂o 400 milion贸w lat temu. Mia艂 on prawdopodobnie do kilku tysi臋cy kilometr贸w szeroko艣ci i oddziela艂 kontynent europejski od dzisiejszych Sudet贸w, Czech, cz臋艣ci Niemiec, Francji i Hiszpanii, kt贸re nie by艂y wtedy jeszcze cz臋艣ci膮 Europy!

Sp贸jrzmy na map臋 tego oceanu, po kt贸rym pozosta艂y serpentynity:

Polska i Europa 410 milion贸w lat temu.

Tak wygl膮da艂 rejon dzisiejszej Europy 410 milion贸w lat temu. Wsp贸艂czesne Sudety by艂y oddzielone od p贸艂nocno-wschodniej Polski szerokim Oceanem Rei. Po tym oceanie pozosta艂y dzisiaj jedynie gabra i serpentynity Masywu 艢l臋偶y oraz niekt贸rych pasm g贸rskich Europy 艢rodkowej i Zachodniej.

Dzisiaj serpentynity mo偶na ogl膮da膰 w nast臋puj膮cych miejscach Dolnego 艢l膮ska:

  • okolice 艢l臋偶y (pas r贸wnole偶nikowy na po艂udnie od 艢l臋偶y 鈥 od Gogo艂owa do Jordanowa, po kolei od zachodu Wzg贸rza Kie艂czy艅skie, Radunia, okolice Tomanic i Piotr贸wka, Wzg贸rza Nas艂awickie), w tym w du偶ych kamienio艂omach w Nas艂awicach i Jordanowie,
  • okolice Z膮bkowic 艢l膮skich 鈥 w pa艣mie Wzg贸rz Szklarskich (dawne kamienio艂omy: Ko藕nice, Sulis艂awice, Boblice, Braszowice, Grochowa, Szklary),
  • wk艂adki serpentynit贸w znajduj膮 si臋 te偶 we wschodniej okrywie granitu Karkonoszy,
  • w G贸rach Sowich 鈥 ponad 100 soczewek, kamienio艂omy: Bystrzyca G贸rna, Bielawa, Kamionki,
  • sporadycznie w Sudetach Wschodnich,
  • serpentynity znajdowano te偶 w kopalni w Z艂otym Stoku.

Szlachetne odmiany minera艂贸w z grupy serpentynu znajdowano w licznych nieczynnych kamienio艂omach w okolicach Przemi艂owa, Bystrzycy G贸rnej, w kamienio艂omie w Nas艂awicach, w soczewkach serpentynit贸w ko艂o Bielawy i Kamionkowa.

Serpentynity (ska艂y przeobra偶one) w Sudetach.

Mapa wyst臋powania serpentynit贸w na Dolnym 艢l膮sku (tylko najwa偶niejsze masywy serpentynitowe).