Zaznacz stron臋

Rynny podlodowcowe (subglacjalne), doliny rynnowe

To jest strona w katalogu form rze藕by terenu zwi膮zanych z dzia艂alno艣ci膮 lodowc贸w i l膮dolod贸w. Rynny subglacjalne to formy fluwioglacjalne (o genezie zwi膮zanej z wodami pochodz膮cymi z lodowc贸w/l膮dolod贸w), erozyjne (czyli powstaj膮ce na skutek niszczenia pod艂o偶a, zazwyczaj bez odk艂adania, czyli sedymentacji, materia艂u).

Doliny zorientowane najcz臋艣ciej r贸wnolegle do kierunku przesuwania si臋 l膮dolodu. Maj膮 najcz臋艣ciej znaczne rozmiary 鈥 do kilkudziesi臋ciu kilometr贸w d艂ugo艣ci 鈥 a ich g艂臋boko艣膰 mo偶e przekracza膰 sto metr贸w. S膮 w膮skie, maj膮 najcz臋艣ciej symetryczne, r贸wnoleg艂e zbocza. Przebieg tych form terenu mo偶e by膰 prostolinijny lub kr臋ty.

Rynny subglacjalne powsta艂y na skutek przep艂ywu pod l膮dolodem wody znajduj膮cej si臋 pod ci艣nieniem hydrostatycznym. Niszczy艂a ona pod艂o偶e 鈥 st膮d te偶 tworz膮ce si臋 w ten spos贸b zag艂臋bienia s膮 zaliczane do form erozyjnych. Rynny te s膮 te偶 nazywane formami fluwioglacjalnymi, gdy偶 ich powstanie ma zwi膮zek z dzia艂alno艣ci膮 w贸d pochodz膮cych z l膮dolodu. Taka ich klasyfikacja nie jest jednak ca艂kowicie uzasadniona, poniewa偶 rozwa偶ane s膮 r贸wnie偶 koncepcje powstawania rynien wskutek mechanicznego oddzia艂ywania j臋zora lodowego, niszcz膮cego pod艂o偶e. W my艣l tego modelu przynajmniej niekt贸re rynny powsta艂y w wyniku procesu egzaracji, a nie oddzia艂ywania w贸d podlodowcowych.

Dna rynien subglacjalnych s膮 nier贸wne. W przeg艂臋bieniach cz臋sto znajduj膮 si臋 jeziora rynnowe. Pomi臋dzy nimi pojawiaj膮 si臋 wyniesione rygle.

Stoki rynien zazwyczaj s膮 strome. U podn贸偶a zboczy miejscami mog膮 wyst臋powa膰 niewielkie sto偶ki nap艂ywowe.

Jeziora rynnowe, zajmuj膮ce dna rynien subglacjalnych, s膮 w Polsce powszechne. Klasyczne przyk艂ady stanowi膮 jeziora Gop艂o, Miedwie, Ostrzyckie oraz Radu艅skie, a tak偶臋 po艂udniowa cz臋艣膰 Jezioraka.

Rynna polodowcowa wype艂niona wodami Jeziora G贸reckiego.

Rynna polodowcowa wype艂niona wodami Jeziora G贸reckiego (Wielkopolski Park Narodowy).

Rozci臋cia erozyjne

Formy dolinne wykorzystywane obecnie przez cieki. Nie s膮 one wy艂膮cznie rozci臋ciami wsp贸艂czesnymi (datowanymi na holocen), lecz odm艂odzonymi, przekszta艂conymi rozci臋ciami dokonanymi przez wody roztopowe w okresie wycofywania si臋 l膮dolodu. Wygl膮daj膮 one jak doliny rzeczne, jednak ich geneza jest bardziej skomplikowana. P艂yn膮ce ich dnem cieki jedynie wykorzystuj膮 erozyjne formy terenu pochodz膮ce z czas贸w zlodowace艅 (czyli z epoki plejstoce艅skiej).