Zaznacz stron臋

Kemy i terasy kemowe

To jest strona w katalogu form rze藕by terenu zwi膮zanych z dzia艂alno艣ci膮 lodowc贸w i l膮dolod贸w. Kemy to formy fluwioglacjalne (zwi膮zane z wodami roztopowymi pochodz膮cymi z lodowc贸w/l膮dolod贸w), akumulacyjne (czyli powstaj膮ce na skutek depozycji materia艂u).

Pag贸rki, cz臋sto o p艂askiej powierzchni szczytowej lub wzg贸rza o wysoko艣ci od kilku do kilkunastu metr贸w (rzadziej do 30 metr贸w) i 艣rednicy kilkuset metr贸w. Powstawa艂y w obni偶eniach na powierzchni lodowca/l膮dolodu lub w zag艂臋bieniach pomi臋dzy bry艂ami tak zwanego martwego lodu, pozostawionymi na swoim przedpolu przez wycofuj膮cy si臋 l膮dol贸d.

Kemy cz臋sto wyst臋puj膮 w skupieniach, tworz膮c ca艂e pola kemowe, podczas gdy w innych miejscach znajduj膮cych si臋 pod pokryw膮 l膮dolodu w trakcie tego samego zlodowacenia mog膮 one w og贸le si臋 nie pojawia膰. Stanowi膮 one bowiem wyznacznik tak zwanej deglacjacji arealnej, kt贸ra polega na rozpadzie czo艂a l膮dolodu podczas jego wycofywania. W odr贸偶nieniu od deglacjacji frontalnej proces ten pozostawia na przedpolu lodowca lub l膮dolodu wielu bry艂 lodu, pomi臋dzy kt贸rymi tworz膮 si臋 osady kemowe.

W szczelinach mi臋dzy powoli topniej膮cymi p艂atami lodu tworzy艂y si臋 obni偶enia wype艂nione wod膮, do kt贸rych uchodzi艂y potoki. Osadza艂y one materia艂, kt贸ry po zaniku otaczaj膮cych bry艂 lodowych utworzy艂 wzniesienia 鈥 dzisiejsze kemy. Je艣li osad odk艂adany by艂 przez p艂yn膮ce wody roztopowe, to powsta艂a w ten spos贸b forma rze藕by mo偶e by膰 okre艣lona mianem kemu fluwioglacjalnego. W centralnych cz臋艣ciach zag艂臋bie艅 mi臋dzy p艂atami lodu depozycja materia艂u zachodzi艂a w wodach stoj膮cych: w ten spos贸b tworzy艂y si臋 kemy limnoglacjalne (czyli o genezie zwi膮zanej z jeziorami).

Kemy i terasy kemowe na terenie Polski - mapa.

Kemy i terasy kemowe na terenie Polski – mapa.

Kem - Wyspa Zamkowa w Wielkopolskim Parku Narodowym.

Wyspa Zamkowa na Jeziorze G贸reckim w Wielkopolskim Parku Narodowym (po lewej, z widoczn膮 ruin膮 zameczku) to kem wznosz膮cy si臋 ponad wodami jeziora.

Kemy oraz terasy kemowe zbudowane s膮 g艂贸wnie z piask贸w (warstwowanych) i mu艂k贸w, rzadziej 偶wir贸w. Tworzy je zatem osad drobniejszy (o mniejszych 艣rednicach ziaren) ni偶 w przypadku oz贸w. Osi膮gaj膮 te偶 one mniejsze rozmiary.

Kemy mog膮 powstawa膰 na granicach rynien subglacjalnych (nazywanych popularnie polodowcowymi). Wzd艂u偶 kraw臋dzi takich rynien dochodzi艂o do p臋kania l膮dolodu, tworzy艂y si臋 du偶e szczeliny (przetainy), w kt贸rych sk艂adany by艂 osad buduj膮cy obecnie kemy.

Kem Zimmerman w Ohio (USA).

Widziany z powietrza fragment kemu Zimmerman w Ohio (USA). Wzniesienie powsta艂o podczas zlodowace艅 epoki plejstoce艅skiej, tak jak polskie kemy. Fot. Wikimedia Commons.

Terasy kemowe

S膮 to w膮skie, kilkudziesi臋ciometrowej szeroko艣ci formy przypominaj膮ce progi lub stopnie znajduj膮ce si臋 na stokach starszych form, najcz臋艣ciej wysoczyzny polodowcowej lub moreny czo艂owej. Terasy kemowe powstaj膮 z regu艂y nieco p贸藕niej ni偶 wi臋kszo艣膰 kem贸w, kiedy wolne od lodu s膮 ju偶 wi臋ksze powierzchnie terenu. Martwy l贸d zalega wtedy g艂贸wnie w wi臋kszych obni偶eniach mis ko艅cowych oraz rynien polodowcowych. Terasy kemowe tworz膮 si臋 na kontakcie pomi臋dzy bry艂ami martwego lodu, cz臋sto zalegaj膮cymi w centrum rynien polodowcowych, a zboczami tych rynien. Ich osady mog膮 by膰 miejscami przykryte sp艂ywowymi glinami zwa艂owymi: spe艂zaj膮 one z s膮siaduj膮cej wysoczyzny na teras臋.

Powierzchnia terasy kemowej jest zazwyczaj lekko nachylona w kierunku s膮siaduj膮cego obni偶enia. Jej kraw臋d藕 jest wyra藕nie zaznaczona w terenie. Niekiedy wzd艂u偶 stoku mog膮 wyst臋powa膰 dwa lub trzy poziomy teras kemowych. Jej wn臋trze buduj膮 przede wszystkim warstwowane osady piaszczysto-偶wirowe.

Stoliwa kemowe

Stoliwa kemowe tworz膮 si臋 w pocz膮tkowych stadiach rozpadu czaszy lodowej na oddzielne bloki, wcze艣niej ni偶 typowe kemy oraz terasy kemowe. Powstaj膮 w w膮skich szczelinach l膮dolodu. Osad buduj膮cy tak膮 form臋 jest s艂abo wysortowany, przede wszystkim gruboziarnisty. W jego obr臋bie mog膮 znajdowa膰 si臋 soczewki gliny sp艂ywaj膮cej z s膮siaduj膮cej czaszy lodowej. Osady stoliw kemowych mog膮 by膰 zdeformowane na skutek utraty podparcia ze strony 艣cian lodowych lub oderwania si臋 od nich du偶ych bry艂.

Stoliwa kemowe zosta艂y opisane z terenu Podlasia. Charakterystyczne s膮 te偶 dla okolic Konina i Turku (Z艂ota G贸ra, G贸ry Szadowskie).