To jest strona w katalogu form rzeźby terenu związanych z działalnością lodowców i lądolodów. Kręte formy glacjalne to formy fluwioglacjalne (związane z wodami roztopowymi pochodzącymi z lodowców/lądolodów), prawdopodobnie głównie erozyjne (czyli związane z niszczącym działaniem wody).
Zespoły wydłużonych wzniesień i towarzyszących im obniżeń, równoległych, często koncentrycznych lub wspólnie zmieniających kierunek, nazywane również krętymi lineacjami glacjalnymi oraz zakrzywionymi lineacjami lodowcowymi. Pojawiają się w kilkudziesięciu miejscach w północnej Polsce, a także w Niemczech oraz Danii. Struktury takie zachowały się głównie w zasięgu ostatniego zlodowacenia, które miało miejsce od około 25 do 16 tysięcy lat temu i zajęło teren północnej Polski, sięgając po Leszno, Płock i południowe granice województwa warmińsko-mazurskiego.
Kręte formy glacjalne w okolicach Zbójna (woj. kujawsko-pomorskie). Widoczne równoległe, meandrujące wzniesienia rozdzielone dolinkami. Dawniej formy takie opisywano jako drumliny. Widok na ortofotomapie z krajowego geoportalu.
Dopiero od niedawna takie systemy wzniesień są wydzielane jako osobna polodowcowa forma terenu. Wcześniej interpretowano je jako części moreny czołowej spiętrzonej, systemy ozów, kemy, opisywano również jako falistą wysoczyznę morenową (nazywaną też moreną prążkowaną). Największe pola takich wzniesień interpretowano także jako pola drumlinów, czyli asymetrycznych wzgórz o ułożeniu odpowiadającym kierunkowi wkraczania lądolodu, położonych głównie na wysoczyznach morenowych.
Obecnie interpretacje te są kwestionowane. Zwraca się uwagę na położenie wielu krętych lineacji glacjalnych w obrębie rynien podlodowcowych lub w towarzystwie innych form terenu zawdzięczających swoje powstanie wodom roztopowym. Zauważono również podobieństwa w budowie wewnętrznej krętych lineacji oraz rodzajów form jednoznacznie kojarzonych z działalnością wód wypływających z lądolodu.
Wszystko to powoduje, że obecnie najchętniej przyjmowana hipoteza dotycząca powstawania pół krętych, równoległych wzgórz zakłada ich uformowanie się podczas katastrofalnych powodzi związanych z uwolnieniem i przepływaniem pod pokrywą lodową olbrzymich ilości wody. W niektórych przypadkach wody te wydostawały się pod ciśnieniem na przedpole lądolodu, płynąc ku znajdującym się dalej na południe pradolinom.
„Amfiteatr” krętych form glacjalnych znajdujący się na wschód od jeziora Hańcza (widoczne w lewym narożniku), na NW od Suwałk. U góry ortofotomapa z krajowego geoportalu, niżej numeryczny model terenu z tego samego miejsca. Kształt wzgórza naśladują jeziora, drogi, a nawet… granice niektórych działek.
Takie zagadkowe formy rzeźby można nierzadko zaobserwować podczas pracy w terenie, ale najłatwiej je zlokalizować podczas przeglądania numerycznego modelu terenu. Na północy kraju można zaobserwować pola amfiteatralnie ułożonych wzgórz, tworzących koncentryczne półokręgi. Niekiedy są one zauważalne również na ortofotomapie – przebieg wzgórz naśladują bowiem granice pól, a nawet drogi. Największe pola zajmują ponad 300 kilometrów kwadratowych i składają się z ponad dwustu półksiężycowatych i półkolistych wzniesień!
Choć kręte formy glacjalne są wyraźnie widoczne na numerycznym modelu terenu, a w drugiej kolejności na zdjęciach satelitarnych i lotniczych, to w terenie ich obecność jest trudniejsza do zauważenia. Geneza niektórych z nich pozostaje niejasna, ponieważ istnieje ryzyko pomylenia takich równoległych wzniesień z podobnymi formami pojawiającymi się w pobliżu moren czołowych lądolodu, zwłaszcza z wałami lodowo-morenowymi.
Kręte formy glacjalne koło Zbójna (woj. kujawsko-pomorskie), widoczne na mapie topograficznej z nałożonym numerycznym modelem terenu.
Kręte formy glacjalne koło Zbójna (woj. kujawsko-pomorskie): ten sam obszar, który znajduje się na mapie powyżej, ale widocznym na samym numerycznym modelu terenu.
Ponownie te same kręte formy glacjalne koło Zbójna, ale tym razem widoczne na ortofotomapie (zdjęciu lotniczym).
Kręte formy glacjalne – Ciepień koło Zbójna. Zdjęcie wykonane z pierwszego wzniesienia, za oczkiem wodnym widoczne kolejne, a z tyłu, wzdłuż linii drzew – kolejne. Czwarte wzgórze (ze słupem) widoczne w tle.
Kręte formy glacjalne w Kawnie koło Zbójna.
Amfiteatralnie ułożone kręte formy glacjalne w Kawnie koło Zbójna.
Kręte formy glacjalne w Stalmierzu koło Zbójna.
Kręta forma glacjalna podobna do drumlina. Stalmierz koło Zbójna. Przeciwko interpretacji tego wzniesienia jako drumlina przemawia zwłaszcza jego orientacja: nie równoległa do kierunku wkraczania lądolodu, ale prostopadła.
