Tybet to dzisiaj najwyżej położony płaskowyż na świecie. Jego powierzchnia leży pomiędzy 4500 m oraz 5000 m npm. Trudno w to uwierzyć, ale 55 mln lat temu obszar ten stanowił płaską nizinę. Jego wypiętrzenie jest efektem kolizji Półwyspu Indyjskiego z kontynentem azjatyckim.

Kolizja Indii z Azją.

Indie nie od zawsze stanowią część Azji. Efektem ich przyłączenia i związanych z tym ruchów górotwórczych jest między innymi wypiętrzenie Himalajów oraz Tybetu (źródło: Dèzes, P., 1999. Tectonic and metamorphic Evolution of the Central Himalayan Domain in Southeast Zanskar (Kashmir, India). Mémoires de Géologie (Lausanne) 32, ISSN 1015-3578).

Historię geologiczną Tybetu zrekonstruował zespół naukowców z Niemiec, Chin oraz RPA. Ich zdaniem ewolucję dzisiejszej Wyżyny Tybetańskiej można streścić w następujący sposób:

  1. podłoże płaskowyżu stanowią kredowe granity; ich wiek waha się między 120 a 110 mln lat,
  2. granity te znalazły się na powierzchni ziemi nie później niż 55 milionów lat temu,
  3. na odsłoniętych, podlegających erozji skałach wytworzyła się we wczesnym kenozoiku powierzchnia zrównania – tak zwana peneplena; proces ten musiał dobiec końca nie później niż 55 mln lat temu,
  4. w momencie kolizji Indii z Azją Tybet stanowił płaską nizinę; jego wypiętrzanie zaczęło się wraz z kolizją kontynentalną (od około 50 mln lat temu), która doprowadziła również do powstania Himalajów,
  5. wyniesiony, zrównany Tybet został pocięty głębokimi, wciętymi w wierzchowinę na kilkaset metrów, dolinami.

Taki schemat wydarzeń udało się ustalić na podstawie analiz radiometrycznych granitów. Badając zawartość izotopów kilku pierwiastków – w tym ołowiu, uranu i toru – można było określić nie tylko ich wiek, ale także moment wynurzenia się na powierzchnię w efekcie erozji.

Zdaniem naukowców w momencie kolizji Indii oraz Azji Tybet stanowił płaską, zrównaną przez erozję, nizinę. To oznacza, że nie mógł on odgrywać w kredzie i paleocenie (czyli do ok. 50 mln lat temu) takiej roli, jaką ma dzisiaj. Obecność Wyżyny Tybetańskiej jest kluczowa dla powstawania monsunów, regulując tym samym warunki klimatyczne w niemal całej Azji południowo-wschodniej. To, czy płaskowyż był wyniesiony jeszcze przez kolizją Półwyspu Indyjskiego z Azją, ma ogromne znaczenie dla specjalistów starających się zrekonstruować dawne klimaty tej części świata.

Nowe badania pozwoliły także ustalić, że kolizja Indii z Azją była konieczna, by powstała Wyżyna Tybetańska, jaką znamy dzisiaj. A zatem znaczenie tego zdarzenia górotwórczego było dla Tybetu równie istotne, jak dla Himalajów.

Źródło: Hetzel, R. et al. 2011. Peneplain formation in southern Tibet predates the India-Asia collision and plateau uplift. Geology 39, 983-986.