Jak czytać krajobraz? Podręcznik

Większość obszaru Polski została w ciągu ostatniego miliona lat objęta zlodowaceniami. Lądolód skandynawski ukształtował krajobraz niemal całego terytorium naszego kraju.

Ten podręcznik pozwoli „przeczytać” formy terenu oraz osady pozostawione przez zlodowacenia. Dzięki niemu znajdziemy:

• miejsca, w których czoło lądolodu zatrzymywało się na dłuższy czas,
• obszary uformowane przez osady pozostawione po przesuwającym się lądolodem,
• ślady po topiących się przez tysiąclecia wielkich bryłach lodu pozostawionych przez lądolód,
• pozostałości ogromnych jezior zaporowych powstałych po zablokowaniu odpływu rzek przez lód,
• miejsca, w których płynęły pod ciśnieniem rzeki podlodowcowe,
• obszary doświadczone katastrofalnymi powodziami spowodowanymi przez wody roztopowe,
• formy i osady powstałe w surowym klimacie przedpola lądolodu
• oraz wiele innych.

Unikalny katalog form i osadów pozostawionych przez lądolód

Podręcznik zawiera 94 strony w formacie A4, jest dostępny w postaci pliku PDF.

Najważniejszą część książki stanowi katalog form oraz osadów z czasów zlodowaceń. Oprócz typowych elementów rzeźby polodowcowej (takich jak wysoczyzny, sandry, wzgórza moren czołowych, ozy, kemy) w podręczniku znalazły się również formy znane od niedawna, pomijane w niemal wszystkich wydanych do tej pory pozycjach. To dlatego książka ta stanowi jedyny tak kompletny przegląd form terenu pozostawionych przez lądolód.

W podręczniku przeczytamy między innymi o:

• stoliwach kemowych,
• morenach martwego lodu,
• deformacjach glacitektonicznych,
• głazowiskach,
• krętych formach glacjalnych,
• reliktach pingo,
• graniakach,
• nunatakach
• i innych formach oraz osadach.

Przykładowe strony podręcznika

Nowoczesny sposób analizy krajobrazu

W żadnym z wcześniejszych podręczników opisujących krajobraz polodowcowych nie znajdziemy tych elementów, stanowiących część książki Żywej Planety:

• wskazówek, jak badać krajobraz z użyciem metod cyfrowych – map archiwalnych, map interaktywnych, numerycznego modelu terenu, ortofotomapy,
• informacji, dlaczego klasyczne modele rzeźby polodowcowej, przedstawiane w podręcznikach, zawodzą i utrudniają czytanie krajobrazu Polski.

Dodatkowo w podręczniku znajduje się też skondensowany i aktualny przegląd zlodowaceń epoki plejstoceńskiej na terenie Polski, z nawiązaniami do tradycyjnych, wychodzących z użycia schematów, wciąż obecnych w podręcznikach szkolnych.

Dlaczego warto przeczytać podręcznik?

Tak dalece przywykliśmy do otaczającego nas krajobrazu, że nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak bardzo jest on wyjątkowy. Lądolody epoki plejstoceńskiej, które rozwijały się na północnej półkuli w ciągu ostatniego miliona lat, choć rozległe, zajęły jedynie obszar Skandynawii, środkową Europę, sięgając najdalej do Karpat, a także duże fragmenty Ameryki Północnej i znacznie mniejsze Syberii. W dodatku na obszarze Skandynawii pokrywy lodowe działały głównie w sposób niszczący, w mniejszym stopniu tworząc nowe formy terenu.

To wszystko oznacza, że Polska jest jednym z niewielu krajów, które niemal w całości znalazły się w ciągu ostatniego miliona lat pod lądolodem – w dodatku odkładającym wielkie pakiety materiału skalnego i tworzącym nowe formy rzeźby. Co więcej, w Tatrach rozwinęły się rozległe lodowce górskie. To dlatego nasz krajobraz jest unikalny i nieznany dla większości mieszkańców planety. Warto więc poznać jego dzieje, a także zjawiska związane z działaniem lodu, wody i mrozu, które doprowadziły do jego powstania. I nauczyć się rozpoznawania form terenu, które dzisiaj powstają głównie na Grenlandii i Antarktydzie.