Shackleton Range (Coats Land).

Fragmenty skutego lodem Coats Land na Antarktydzie stanowi艂y miliard lat temu cz臋艣膰 Ameryki P贸艂nocnej (fot. NASA ICE).

Wsp贸艂czesne kontynenty stanowi膮 zlepek mniejszych fragment贸w skorupy ziemskiej, z kt贸rych ka偶dy posiada w艂asn膮, cz臋sto zupe艂nie odr臋bn膮 histori臋. Prowadzi to do zdumiewaj膮cych odkry膰. Mi臋dzynarodowa grupa naukowc贸w znalaz艂a w艂a艣nie dowody na to, 偶e fragmenty Ameryki P贸艂nocnej stanowi艂y 1,1 miliarda lat temu cz臋艣膰 Antarktydy.

Mog臋 p贸j艣膰 w g贸ry zachodniego Teksasu i stan膮膰 obok tego, co by艂o kiedy艣 cz臋艣ci膮 Antarktydy 鈥 stwierdzi艂a Staci Loewy z Universytetu Kalifornijskiego w Bakersfield. Kierowany przez ni膮 zesp贸艂 ustali艂, 偶e ponad miliard lat temu istnia艂o bezpo艣rednie po艂膮czenie pomi臋dzy dwoma kontynentami, kt贸re dzi艣 znajduj膮 si臋 na przeciwnych stronach ziemskiego globu. Centralna cz臋艣膰 dzisiejszej Ameryki P贸艂nocnej wesz艂a w贸wczas wraz z Wschodni膮 Antarktyd膮 w sk艂ad superkontynentu Rodinia, skupiaj膮cego prawie wszystkie fragmenty skorupy kontynentalnej rozrzucone dzi艣 po ca艂ym 艣wiecie.

Istnienie superkontynent贸w nie jest kwestionowane; najbardziej znanym z nich jest Pangea, kt贸ra powsta艂a i rozpad艂a si臋 oko艂o 300-200 milion贸w lat temu. Znaleziono r贸wnie偶 dowody na istnienie starszych superkontynent贸w. Jednym z nich jest Rodinia, datowana na oko艂o jeden miliard lat temu.

Cho膰 naukowcy zgadzaj膮 si臋 co do istnienia Rodinii i tego, 偶e w jej sk艂ad wesz艂y prawie wszystkie 贸wczesne kontynenty, to jednak wci膮偶 nie ma zgody co do rozmieszczenia fragment贸w skorupy kontynentalnej w obr臋bie tego superkontynentu. Istnieje kilka hipotez nazwanych niewiele m贸wi膮cymi akronimami. Teorie te s膮 藕r贸d艂em nieustaj膮cych dyskusji od ponad 20 lat. Oto wybrane z nich:

  • model SWEAT 鈥 najstarsza i najdok艂adniej zbadana hipoteza; to w艂a艣nie na jej korzy艣膰 przemawiaj膮 najnowsze odkrycia; w 艣wietle tej hipotezy 1,1 miliarda lat temu dzisiejsza Ameryka P贸艂nocna (a w贸wczas kontynent, kt贸ry okre艣lamy nazw膮 Laurencja) znalaz艂a si臋 tu偶 obok zachodniej cz臋艣ci Australii oraz Antarktydy Wschodniej;
  • „model zgubionego ogniwa” zak艂ada, 偶e pomi臋dzy Laurencj膮 (a wi臋c Ameryk膮 P贸艂nocn膮) a Australi膮 i Antarktyd膮 znalaz艂y si臋 jeszcze dzisiejsze po艂udniowe Chiny (sytuacja si臋 komplikuje, prawda?); model zak艂adaj膮cy bliskie s膮siedztwo czterech dzisiaj bardzo odleg艂ych fragment贸w skorupy kontynentalnej opracowano kilkana艣cie lat temu; do dzisiaj znaleziono szereg argument贸w przemawiaj膮cych na jego korzy艣膰;
  • modele AUSWUS i AUSMEX skupiaj膮 si臋 na hipotetycznym s膮siedztwie Australii i po艂udniowo-zachodniej cz臋艣ci dzisiejszych Stan贸w Zjednoczonych (AUSWUS) lub wr臋cz kwestionuj膮 istnienie bezpo艣redniego po艂膮czenia Laurencji z duetem Australia-Antarktyda, postuluj膮c s膮siedztwo Australii i rejonu Meksyku; obie hipotezy napotka艂y na szereg trudno艣ci, znaleziono wiele fakt贸w przemawiaj膮cych na ich niekorzy艣膰 鈥 st膮d te偶 proponowane przez nie konfiguracje kontynent贸w s膮 ma艂o prawdopodobne.

Pierwszy z wymienionych modeli (SWEAT) ma swoje s艂abe strony i by艂 cz臋sto krytykowany. Nowe odkrycia przemawiaj膮 jednak na jego korzy艣膰. Naukowcy odkryli bowiem, 偶e pr贸bki ska艂 pobranych z rejonu Teksasu oraz z Coats Land na Antarktydzie i wydatowanych na oko艂o 1,1 miliarda lat, wykazuj膮 bardzo zbli偶on膮 zawarto艣膰 izotop贸w o艂owiu. Wskazuje to na tak膮 sam膮 genez臋 tych ska艂.

Co ciekawe, istniej膮 r贸wnie偶 dowody wskazuj膮ce na to, 偶e oko艂o 1 miliarda lat temu rejon Coats Land zderzy艂 si臋 z kratonem Kalahari, stanowi膮cym dzi艣 cz臋艣膰 po艂udniowej Afryki. Tym samym wszed艂 on w sk艂ad znacznie wi臋kszego kontynentu, razem z Laurencj膮 (Ameryk膮 P贸艂nocn膮) oraz fragmentami afryka艅skimi. Ten kontynent to w艂a艣nie Rodinia.

殴r贸d艂o: ScienceDaily